توصیه بزرگان درباره اهمیت نماز
۱۸ بهمن ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۲۶
متون دین سرشار از عباراتی است که در آن نماز و مناجات با پروردگار از عالیترین جلوههای عبودیت،پلکان ترقی و ستون دین و ... شمرده شده است. به عنوان نمونه به برخی از این عبارات اشاره میکنیم.
علامه امینی(ره) مدت سه شب در حرم امام رضا(ع) بود و هر شب هزار رکعت نماز میخواند به او گفتند: شما خسته نمیشوید؟ فرمود: مگر ماهی از شنا خسته میشود که من از نماز خسته شوم؟
نماز پلکان ترقی و عروج انسان مؤمن است.«الصلوه معراج المؤمن» (رسول اکرم (ص) )[۱]
نماز داروی نسیان و وسیله ذکر خداوند است.«اقم الصلوه لذکری »(طه/ آیه ۴) نماز پایه و ستون دین است« و هی عمود دینکم »(امام صادق (ع) )[۲]
نماز، اهرم استعانت در غمها و مشکلات است. خداوند در قرآن میفرماید: «و استعینوا بالصبر و الصلوه » (بقره/۴۵)(از صبر و نماز در مشکلات کمک بگیرید و بر آنها پیروز شوید.)نماز نور چشم پیامبر عزیز اسلام است. «قره عینی فی الصلوه»(رسول اکرم (ص) ) [۳]
نماز کلید بهشت است«الصلوه مفتاح الجنه »(رسول اکرم (ص)) [۴]
نماز وسیله سنجش مردم است«الصلوه میزان »(رسول اکرم (ص))[۵]
در احادیث، نماز به نهری تشبیه شده که انسان روزی پنج بار خود را در آن شستشو میکند و دیگر چرکی باقی نمیماند.(امام باقر (ع)[۶])
نماز داروی تکبر است.«والصلوه تنزیها عن الکبر»[۷]
حضرت علی (ع)فرمودند ،خداوند نماز را واجب کرد تا انسان را از کبر، دور سازد. نماز وسیله تشکر از خداوند بر نعمتهای اوست.«فصل لربک و انحر»(کوثرـ۲) خداوند به پیامبر (ص)خطاب نمود که به شکرانه نعمت کوثر ( حضرت فاطمه (س) که به تو عطا کردیم به درگاه ما نماز بگذار و در راه خدا قربانی کن. نماز انسان را از بدیها و زشتیها باز میدارد.«ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر »( عنکبوت ـ ۲۹) و نماز مرز بین عبودیت پروردگار و عبودیت شیطان است.«بین العبد و الکفر ترک الصلوه»[۸] (رسول اکرم (ص)).
از این روست که علماء ربانی و اولیاء خدا به هنگام نماز، چه نمازهای واجب و چه نمازهای مستحب خصوصا نماز شب،دست از همه تعلقات دنیوی شسته و خود را برای اقامه نماز و صحبت با خالق بینیاز آماده می کردند، گو اینکه به مهیمانی شخص کریمی میروند؛ لذا به فرموده قرآن کریم نماز برای اولیاءخدا و خاشعین در محضر حق امری شیرین و آسان است «وانها لکبیره الا علی الخاشعین»(بقره/ ۴۵) آنها با ایمان به کلام پروردگارشان که فرمود:«اذا سألک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان»(بقره/۱۸۶)«زمانی که بندگان من مرا میخوانند پس من به آنها نزدیک هستم و دعا و خواهش آنها را زمانی که مرا میخوانند اجابت میکنم»، چون عبدی ذلیل همواره خود را در محضر حق حاضر دانسته و با او به مناجات و راز و نیاز میپردازند و جز او کسی را لایق استعانت و عرض حاجت نمیدانند.[۹]
نماز در کلام بزرگان
حضرت امام خمینی (ره): ... باید دانست که چون حقیقت نماز عروج به مقام قرب و وصول به مقام حضور حق جل و علا است، برای وصول به این مقصد بزرگ و غایت قصوی طهاراتی لازم است که ماورای این طهارت(ظاهری) است... .[۱۰]
آیت الحق ملاحسینقلی همدانی(ره): ...شروع به نماز کن با قلب پاک از حقد و حسد و غل و غش مسلمان و لباس و فرش و مکان نمازت باید مباح باشد... و بایست به نماز به (گونه) ایستادن بنده در حضور مولای جلیل، باگردن کج وقلب خاضع و خاشع و بعد از فریضه صبح هفتاد مرتبه استغفار و صد کلمهی طیبهی توحید و دعای صباح مشهور را بخوان و تسبیح سیده نساء را بعد از فریضه ترک مکن.[۱۱]
آیت الله قاضی (ره): شما را سفارش میکنم به اینکه نمازهایتان را در بهترین و با فضلیتترین اوقات آنها بجا آورید و آن نمازها با نوافل ۵۱ رکعت است،پس اگر نتوانستید، ۴۴ رکعت بخوانید و اگر مشغلههای دنیوی نگذاشت آنها را به جا آورید حداقل نماز أوابین را بخوانید. (نماز اهل انابه و توبه، هشت رکعت هنگام زوال)[۱۲]
آیت الله العظمی بهاء الدینی(ره): «اگر میخواهید برکاتی نصیبتان شود نماز اول وقت بخوانید.»[۱۳]
آیت الله بهجت (حفظه الله): ... احساس لذت در نماز یک سری مقدمات خارج از نماز دارد و یکسری مقدمات در خود نماز. آنچه که قبل از نماز و در خارج نماز بایستی مورد ملاحضه شود و عمل شود، این است که انسان گناه نکند، قلب را سیاه نکند، دل را تیره نکند، معصیت روح را مکدر میکند، نورانیت دل را میبرد. و اما هنگام خود نماز انسان بایستی زنجیر و سیمی دور خودش بکشد تا غیر خدا داخل نشود، بایستی فکرش را از غیر خدا منصرف کند، البته اگر به طور غیر اختیاری توجهش به جائی رفت که هیچ، اما به محض التفات پیدا کردن بایستی قلبش را از غیر خدا منصرف کند.[۱۴]
آیت الله اراکی(ره): آیت الله اراکی و آیت الله بهجت در جواب این سؤال که برای اِزدیاد محبت به حضرت حق و ولی عصر (عج) چه کنیم؟ مرقوم فرمودند: گناه نکنید و نماز اول وقت بخوانید.[۱۵]
نماز در سیره عملی بزرگان
حضرت امام خمینی(ره) و تقیّد به نماز اول وقت: حجت الاسلام انصاری میگوید: امام در روزهای آخر عمرشان میخواستند بخوابند به من فرمودند: اگر خوابیدم برای اول وقت نماز صدایم بزن گفتم: چشم دیدم اول وقت شد و امام خوابیدهاند حیفم آمد صدایشان بزنم ـ عمل جراحی، سرم به دست، گفتم صدایشان نزنم بهتر است. چند دقیقهای از اذان گذشت وامام چشمهایشان را باز کردند. گفتند:وقت شده؟، گفتم: بله امام فرمودند: چرا صدایم نزدی؟ گفتم: ده دقیقه بیشتر وقت نگذشته است. گفتند: مگر من به شما نگفتم ـ امام سپس فرزندش را صدا زدند که«احمد بیا » و فرمودند: ناراحتم، از اول عمرم تا حالا نمازم را اول وقت خواندهام چرا الان که پایم لبگور است، ده دقیقه تأخیر افتد.[۱۶]
آخوند خراسانی (ره) و تقیّد به نماز جماعت و نافلهها: مؤلف کتاب«حیوه الاسلام»مینویسد:«آخوند در دو وقت صبح و مغرب، نماز به جماعت میگذارد الا در ماه مبارک رمضان که هر سه وقت نماز را به جماعت ادا مینمود و نوافل شبانه روزی از آن جناب فوت نمیشد، لکن نه صرف ادای تکلیف باشد بلکه روح جذبه حق از عباداتش هویدا بود»[۱۷]
علامه امینی (ره) و عشق به نماز: علامه امینی(ره) مدت سه شب در حرم امام رضا(ع) بود و هر شب هزار رکعت نماز میخواند به او گفتند: شما خسته نمیشوید؟ فرمود: مگر ماهی از شنا خسته میشود که من از نماز خسته شوم؟![۱۸]
مرحوم سید مرتضی(ره) و عشق به نماز: ایشان در هنگام مرگ وصیت کردند که: «تمام نمازهای مرا که در طول عمرم خواندهام به نیابت از من دوباره بخوانید.» وقتی از علت آن سؤال کردند، اینطور جواب فرمودند: «من علاقهمند به نماز و عاشق راز و نیاز با خدا بودم و از آن لذت فراوان میبردم و همیشه قبل از رسیدن وقت نماز برای آن لحظه شماری میکردم. به همین دلیل شاید نمازهای من صد در صد خالص برای خدا نبوده و لذت روحی خودم در بجا آوردن آنها نقش داشته و نمازی که یک درصد هم برای غیر خدا باشد، شایسته درگاه خدا نیست.»[۱۹]
بوعلی سینا (ره) و حل مشکلات علمی با نماز: ایشان هرگاه در فهم و حل مسألهای در میماندند، بر میخاست و وضو میگرفت و به سوی مسجد جامع می رفت. در آنجا نماز میخواند و به درگاه خدا برای حل مشکل دعا میکرد و فهم و حل آن مسئله برایش آسان میشد. [۲۰]
آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره) و شصت سال نماز جماعت: در یادداشتهای ایشان آمده است: «هنگامی که در قم سکونت کردم (۱۳۴۳) صبحها در حرم حضرت معصومه (س) اقامه نماز جماعت نمیشد و من تنها کسی بودم که این سنت را در آنجا رواج دادم و از شصت سال پیش به این طرف صبح زود و پیش از باز شدن درهای حرم مطهر و زودتر از دیگران میرفتم و.منتظر می ایستادم. در زمستانها بیلچهای کوچک به دست میگرفتم و راه خود را به طرف صحن باز میکردم تا خود را به حرم برسانم. در آغاز خود به تنهائی نماز میخواندم. تا پس از مدتی یک نفر به من اقتدا کرد و پس از آن افراد دیگر هم آمدند و به این ترتیب نماز جماعت را در حرم آغاز کردم»[۲۱]
آیت الله العظمی مرعشی(ره) و نماز شب: در وصیتنامه ایشان آمده است:«سجادهای که هفتاد سال بر روی آن نماز شب بجا آوردهام و تسبیحی از تربت امام حسین (ع)که با آن در سحرها به عدد دانههایش استغفار کردهام با من دفن شود.»[۲۲]
آیت الله قاضی (ره) وسفارش به نماز شب: علامه طباطبائی (ره) فرمودند:چون به نجف اشرف برای تحصیل مشرف شدم گاهی به محضر مرحوم قاضی شرفیاب میشدم. تا اینکه یک روز در مدرسهای ایستاده بودم که مرحوم قاضی از آنجا عبور میکردندـ چون به من رسیدند دست خود را روی شانه من گذاردند و گفتند: «ای فرزند!دنیا میخواهی نماز شب بخوان،آخرت می خواهی نماز شب بخوان»[۲۳]
حضرت امام (ره) و تقید به نماز شب: فرزند امام نقل کردند: «شبی که از پاریس عازم ایران بودیم، امام در هواپیما برای نماز شب برخاستند و چنان میگریستند که خدمه ارفرانس، تعجب کرده بودند و شنیدم که پرسیده بودند، آیا امام از چیزی ناراحت است؟ من گفتم: که کار هر شب امام است .[۲۴]
پی نوشت:
[۱] . آداب الصلوه، ص ۳ و ۳۴ ـ امام خمینی(ره) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) ـ چاپ سوم ۷۲، که این روایت را به نقل از کتاب اعتقادات علامه مجلسی ص ۲۹ آورده، که منبع اصلی آن یافت نشد و در منابع اصلی دیگر هم این روایت یافت نشد.
[۲] . مستدرک الوسائل ـج ۱ـ ص ۱۷۲ (کتاب الصلوه ـ ابواب اعداد الفرائض و نوافلهاــ باب ۷) محدث نوری ـ المکتبه الاسلامیه ـ طهران ۱۳۸۲ ه ق ـ چاپ خطی .
[۳] . فروع کافی ـ ج ۵ـ ص ۳۲۳، مرحوم کلینی، دارالکتب الاسلامیه، تهران ۱۳۵۰ه ش
[۴] . نهج الفصاحه ـ حدیث ۱۵۸۸ـ ابوالقاسم پاینده ـ انتشارات جاویدان- چاپ دوم ۱۳۳۶- تهران.
[۵] . الفروع من الکافی- ج ۳-ص ۲۶۷- الکلینی الرازی- (دارالکتب الاسلامیه- چاپ دوم ۱۳۶۲)
[۶] . وسائل الشیعه ـ ج ۳ ـ ص ۷ ـ شیخ حر عاملی ـ تحقیق: شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی- (چاپ ششم- ۱۴۰۲ه ق- مکتبه الاسلامیه طهران)
[۷] . نهج البلاغه- حکمت ۲۴۴- ص ۱۱۹۷- (با ترجمه و شرح فیض الاسلام- انتشارات فیض الاسلام بهمن ۱۳۶۶)
[۸] . نهج الفصاحه ـ حدیث ۱۰۹۸.
[۹] . پرتوی از اسرار نماز، ص ۷۹ ـ ۸۴، محسن قرائتی، سازمان تبلیغات اسلام، دوّم / ۱۳۷۰.
[۱۰] . آداب الصلوه ـ ص ۵۶ ـ امام خمینی(ره) ـ (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) چاپ سوم ـ ۱۳۷۲)
[۱۱] . حیات عارفانه فرزانگان (نماز اول وقت) ص ۴۷ ـ حسن صدری مازندرانی ـ (انتشارات میراث ماندگار ـ اول ۱۳۸۰)
[۱۲] . اسوه عارفان ـ (گفتهها و ناگفتهها درباره مرحوم سید علی آقا قاضی) ـ ص ۱۳۷ ـ (صادق حسن زاده ـ محمود طیار مراغی) انتشارات مؤمنین، اول / ۱۳۷۸)
[۱۳] . حیات عارفانهی فرزانگان ـ ص ۲۶.
[۱۴] . فریادگر توحید، عارف کامل آیت الله العظمی بهجت، ص ۲۱۱. تنظیم: مؤسسه تحقیقاتی فرهنگی اهل بیت(ع)، (ناشر مؤسسه فرهنگی انتشاراتی انصاری ـ چاپ دوم / ۷۸).
[۱۵] . حیات عارفانهی فرزانگان، ص ۶۸.
[۱۶] . همان، ص ۱۳.
[۱۷] . سیمای فرزانگان، ۱۶۹.
[۱۸] . حیات عارفانه فرزانگان، ص ۵۷.
[۱۹] . سیدمرتضی پرچمدار علم و سیاست، ص ۶۳، محمود شریفی (سازمان تبلیغات اسلامی، دوم / ۱۳۷۴).
[۲۰] . سیمای فرزانگان / ۱۷۱.
[۲۱] . حیات عارفانهی فرزانگان، ص ۴۰.
[۲۲] . فرازهائی از وصیتنامه الهی، اخلاقی آیت الله العظمی مرعشی نجفی(قدسسره)، ص ۲۱ و ۲۲، ناشر کتابخانه معظم له (چاپ دهم / ۱۳۸۰).
[۲۳] . حیات عارفانه فرزانگان، ص ۳۵.
[۲۴] . سیمای فرزانگان، ص ۲۲۰.
