سه شنبه ۲ آبان ۱۳۹۶ - 24 Oct 2017
۰

آیا کارون خشک می‌شود؟

يکشنبه ۵ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۱۴
طرح بهشت‌آباد، عنوان یکی از طرح‌های بزرگ انتقال آب کشور از سرشاخه‌های کارون است که اکنون نزدیک به یک دهه است با چالش‌های بزرگ محیط زیستی مواجه شده، اما همچنان با وجود تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیست محیطی، این طرح مورد تأیید سازمان محیط زیست قرار نگرفته است.
آیا کارون خشک می‌شود؟
به گزارش خدمت؛ مخالفت با این طرح پر سرو صدا که کلنگ اجرایی شدنش سه چهار سالی است به زمین خورده تا جایی پیش رفته که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز تاکنون بارها همصدا با بسیاری از منتقدان و مردم چهارمحال و بختیاری و خوزستان، مخالفتش را با هرگونه انتقال آب با هدف غیر شرب اعلام کرده است؛ اما بهشت آباد به‌عنوان بزرگترین طرح انتقال آب داخل سرزمینی با هدف تأمین آب مورد نیاز کشاورزی و صنعت برای سه استان اصفهان، یزد و کرمان، همچنان بدون هیچ‌گونه تغییری در الگوی توسعه این سه استان در دستور کار وزارت نیرو قرار دارد تا این تتمه کارون را که در نیم قرن اخیر با ساخت ده‌ها سد بزرگ و کوچک مسدود شده، حالا کاملاً از روی نقشه جغرافیایی پاک کند.

کارون1، کارون 3، کارون 4، گتوند و مسجد سلیمان، تنها نمونه‌های کوچکی از سدهای بزرگی هستند که در حوضه آبریز بزرگترین رودخانه کشور ساخته شده‌اند و حالا مجموعه مگا پروژه بهشت آباد می‌رود تا برای انتقال سالانه بیش از دو میلیارد و 700 میلیون مترمکعب آب از سرشاخه‌های کارون در چهارمحال و بختیاری به کویر مرکزی ایران طرح‌‌ریزی کند. این در حالی است که در پایین‌دست، بسیاری از مردم خوزستان با بحران آب مواجه هستند.

طرح بزرگ تونل و سد بهشت‌آباد، با ظرفیت انتقال سالانه بیش از یک میلیارد متر مکعب آب به فلات مرکزی ایران، از سال 1386 مطرح شد؛ اما با مخالفت کارشناسان، مسئولان، برخی نمایندگان مجلس و مهم‌تر از همه، افکار عمومی، نامجو -وزیر وقت نیرو- را تا مرحله استیضاح هم پیش برد؛ ولی در نهایت و با فشار مسئولان و نمایندگان استان‌های مرکز کشور، به‌ویژه اصفهان، در شورای عالی آب در همان زمان تصویب شد و وزارت نیرو اعلام کرد در هفته دولت سال ۱۳۹۰ طرح بهشت آباد کلنگ زنی می‌شود.

این در حالی است که سازمان حفاظت محیط زیست کشور در سال ۱۳۸۶، مرکز پژوهش‌های مجلس در سال ۱۳۸۷ و سازمان مدیریت منابع آب ایران به‌عنوان متولی آب کشور، در تیرماه سال‌جاری، به این طرح اشکالات فراوانی گرفتند و آن را تأیید نکردند.

فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر آب و توسعه پایدار در این‌باره می‌گوید: من شخصاً مرحله دوم گزارش ارزیابی طرح انتقال آب به فلات مرکزی را که یکی از شرکت‌ها انجام داده مطالعه کرده‌ام. در ابتدا اشاره کنم که این طرح کلان دربرگیرنده چهار بخش است: سد بهشت آباد، خط انتقال آب به اصفهان، خط انتقال آب به یزد و خط انتقال آب به کرمان و رفسنجان.

سد بهشت آباد که قرار است با گنجایش 1600 میلیون مترمکعب در شمال شرق استان چهارمحال و بختیاری در ارتفاع 1700 متری از سطح دریا ساخته شود، قرار است سالانه 580 میلیون مترمکعب آب از سرشاخه ­های کارون برداشت کند و به کویر مرکزی بفرستد. حالا این طرح کلان چندین خط انتقال هم دارد که خط انتقال به اصفهان 72 کیلومتر از محل سد است و 7 مخزن، 4 ایستگاه تلمبه آب، تصفیه خانه و 2 تونل تا نقطه ورود آب در باغ بهادران دارد.

او می‌افزاید: روی هم رفته، این طرح گذشته از سد اصلی، 33 مخزن و 14 ایستگاه تلمبه آب و بیش از 1000 کیلومتر خط انتقال دارد تا 250 میلیون متر مکعب آب به اصفهان، 150 میلیون متر مکعب آب به یزد و 180 میلیون متر مکعب آب به رفسنجان و کرمان، یعنی روی هم 580 میلیون متر مکعب آب منتقل کند و البته روشن نیست چرا مخزن باید چند برابر نیاز ساخته شود!

این کارشناس درباره خسارت‌های ناشی از این طرح می‌گوید: فقط در محل مخزن سد بهشت آباد، بدون در نظر گرفتن مخزن‌ها و ایستگاه‌های تلمبه آب دو خط انتقال دیگر، حدود 5 هزار خانوار روستایی با جمعیت 14 هزار نفری و نیز 358 خانوار شهری با جمعیت 2 هزار نفری زندگی می‌کنند که در گزارش تهیه شده، هرگز به وضعیت معیشتی و سکونتی و سرنوشت این اهالی اشاره‌ای نشده است.

حال آن‌که بنابر دستورالعمل‌های وزارت نیرو، لازم است برای آنان طرح جایگزین سکونتی و معیشتی درخور در نظر گرفته شود و پیامدهای اجتماعی این امر به‌درستی ارزیابی و برایش برنامه‌ریزی شود. در همین حال، شگفت آور است که به خسارت زیست محیطی و اجتماعی 33 مخزن دیگر و 14 ایستگاه تلمبه آب در طول مسیر نیز اساساً اشاره‌ای نشده است و تنها عنوان شده که بیش از دو هزار و 200 هکتار از اراضی زراعی و باغی در طول مسیر در مخزن سد قرار خواهند گرفت.

گویی این همه تأسیسات و عملیات وسیع عمرانی برای سایرمخازن و ایستگاه‌های دیگر قرار است روی هوا انجام شود؛ نه زمین و جنگل و مرتع و دشت که حتی اگر فرض کنیم این همه قرار است روی هوا هم ساخته شود، باز هم تأثیراتی دارد که باید ارزیابی می‌شد.

ظفرنژاد درباره تأثیر این طرح روی کارون می‌گوید: نخستین برداشت آب از سرشاخه‌های کارون، در سال 1333 با نام طرح کوهرنگ 1 به بهره‌‌برداری رسید تا سالانه 300 میلیون متر مکعب از حوضه کارون را به حوضه زاینده رود بفرستد که همانجا نیز کوچک‌ترین توجهی به کارکرد رودها و سلامت آن‌ها برای زیستگاه‌ها و گونه‌های گیاهی و جانوری پایین‌دست نشد.

در سال 1365 نیز برداشت دیگری با حجم سالانه 250 میلیون متر مکعب با نام کوهرنگ 2 و پس از آن کوهرنگ 3 با برداشت سالانه 250 میلیون متر مکعب دیگر، سپس چشمه لنگان با 164 میلیون متر مکعب و طرح دز - قمرود نیز با 190 میلیون متر مکعب برای برداشت آب از سرشاخه‌های کارون اجرا شدند.

حالا با وجود این همه برداشت از حوضه کارون، اکنون این پرسش مطرح است که آیا دیگر جایی برای برداشت‌های اضافه‌‌تر هم باقی خواهد ماند؟

و از آنجا که تضمینی نیست که برداشت‌‌کنندگان آب بهشت آباد تنها به 580 میلیون متر مکعب رضایت دهند و بقیه حجم سد بهشت آباد را نیز تا 1.6 میلیارد متر مکعب دست نخورده بگذارند، بنابراین انتظار می‌رود پس از اجرای طرح بهشت آباد، روی هم رفته کل برداشت از حوضه کارون به بیش از 2.7 میلیارد متر مکعب برسد که در این صورت، خاموشی ابدی کارون را رقم خواهد زد.

او درباره تأثیر این حجم وسیع برداشت آب روی نخلستان‌های جنوب می‌گوید: با این‌که ارزیاب و مشاور طرح، خود اذعان داشته که «پیش آمدن آب دریا در اروندرود و شور شدن خاک سواحل این رودخانه موضوعی است که در سال های اخیر توجه کارشناسان را به خود جلب کرده و هر سال نسبت به سال‌های قبل شدت بیشتری می­‌یابد.

اما شگفت آور است که با این همه، مشاور ادعا می‌کند که برداشت آب از نظر کمیت تأثیری بر کشاورزی و صنعت پایین‌دست و حتی شرب این منطقه نخواهد داشت؛ در حالی‌که اصلاً این‌گونه نیست و قطعاً خسارت‌های هنگفتی به کشاورزی پایین‌دست در خوزستان وارد می‌شود.

این کارشناس محیط زیست، بی‌توجهی به موازین بوم‌شناختی، اقلیمی، اجتماعی، تاریخی درباره جوامع بومی وابسته به کارون و آثار طرح در زندگی آن‌ها و نیز درباره جوامع بومی ساکن مخزن در بالادست، بی‌توجهی به مکان‌یابی نادرست صنایع آب بر فلز و فولاد در استان‌های خشک و گسترش ناسازگار کشاورزی تک‌محصولی پسته و دیگر اشکال توسعه ناپایدار، همچون برنجکاری در اصفهان، از دیگر معایب این مطالعات است که متأسفانه مشاور ارزیاب هیچ‌کدام از این موارد را ندیده و پیامدهایش را برای تصمیم‌گیران روشن و شفاف نکرده است.

از سوی دیگر، این طرح هزینه نجومی برای اجرایش به کشور تحمیل می‌کند که بی‌گمان جابه‌جایی صنایع آب بر فولاد به کنار خلیج فارس، بسیار کم هزینه‌‌تر و کم پیامدتر از این طرح انتقال آب خواهد بود و می‌تواند منابع آب تازه‌ای برای احیای کارون از راه بازگرداندن آب انتقالی به کارون تأمین کند.

او می‌گوید: واقعاً جای سؤال است که چرا پاسخی درست و منطقی به این همه اعتراض‌های مردم محلی و متخصصان داده نمی‌شود.

آیا فراموش کرده‌ایم نابودی 18 میلیون اصله درخت بلوط در زاگرس را که در نتیجه خشکسالی و سدسازی‌های بی‌رویه بر این منطقه تحمیل کرده‌ایم؟ که حالا باز می‌خواهیم فشاری دو چندان بر منابع آب منطقه وارد کنیم؟

منبع: فردا
کد مطلب: 60273
نام شما

آدرس ايميل شما

فرق بمب اتمی و بمب هیدروژنی چیست؟
چاقی و روغن زیتون!
آیا دوست دختر داشتن در اسلام حرام است؟