جمعه ۲۴ آذر ۱۳۹۶ - 15 Dec 2017
۰

روایتی از نحوه جاسوسی و جمع‌آوری اطلاعات توسط داعش

يکشنبه ۵ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۵:۳۴
در حال حاضر که سازمان تروریستی داعش در حال فروپاشی است، سرویس اطلاعاتی این گروه هنوز هم چالش بزرگی محسوب می‌شود.
روایتی از نحوه جاسوسی و جمع‌آوری اطلاعات توسط داعش
به گزارش خدمت؛ در تاریکی یک خانه امن در موصل که در آن ده سرباز عراقی خوابیده بودند، نور آبی صفحه نمایش تلفن همراه دو افسر اطلاعاتی که مشغول ردیابی ماشین‌های بمب‌گذاری شده انتحاری، وسایل انفجاری دست‌ساز و پایگاه های داعش بودند، به چشم می‌خورد. این اطلاعات را غیر نظامیانی ارسال می‌کردند که در عمق قلمرو داعش قرار داشتند.

ورا میرونوا و همکارانش در یادداشتی که فارن افرز آن را منتشر کرد، نوشتند: در طرف دیگر جنگ، فرایندی مشابه و در جهت عکس آن در جریان است که عملیات آن‌ها از هر جهت بسیار پیچیده‌تر می‌باشد. حتی در حال حاضر که سازمان تروریستی داعش در حال فروپاشی است، سرویس اطلاعاتی این گروه، هنوز هم چالش بزرگی محسوب می شود.

جنگ اطلاعات
بسیاری از غیر نظامیانی که اطلاعاتی از داعش در اختیار مقامات عراق می‌گذاشتند، این‌کار را به‌خاطر مبارزه با وضعیت بغرنج کشور انجام می‌دادند. یک افسر اطلاعات ارتش عراق اظهار کرده بود: «بسیاری از مردم موصل خواستار همکاری با ما هستند؛ زیرا آن‌ها به‌خاطر کشته شدن اعضای خانواده‌شان خواهان انتقام از داعش هستند». برخی دیگر اما این‌کار را صرفا به‌خاطر منافع مادی انجام می‌دادند.

ارسال اطلاعات از موصل چالش برانگیز بود، شبکه تلفن همراه به‌خوبی دسترس نمی‌داد و عوامل اطلاعاتی بایستی پیام خود را به‌صورت متن از جاهای مرتفع نظیر بام ساختمان‌ها یا تپه‌های اطراف پیامک می‌کردند. البته داعش نیز از این امر آگاه بود و اغلب افراد رفت و آمد کننده به این مناطق را بازرسی می‌کرد. اگر تلفنی با پیام‌های نوشتاری پیدا می‌کردند، صاحب تلفن اعدام می‌شد و اگر تلفن همراه فرد خالی از پیام بود، بیشتر مشکوک می‌شدند و طرف را شکنجه می‌کردند.

علی‌رغم این خطرات، عوامل اطلاعاتی به کار خود ادامه می‌دادند و در عملیات‌ها علیه داعش، نقش حیاتی ایفا می‌کردند.

جمع‌آوری اطلاعات
همان‌طور که عوامل اطلاعاتی برای ارسال اطلاعات داعش به نیروهای عراقی، جان خود را به خطر  می‌انداختند، ارسال اطلاعات از طرف مقابل یعنی از سوی طرفداران داعش در خارج از قلمرو این گروه به فرماندهی و کنترل داعش نیز در جریان بود. تکنیک‌های داعش در جمع‌آوری اطلاعات هوشمندانه‌تر و پیچیده‌تر بود؛ زیرا آن‌ها از یک‌طرف از عراقی‌های با تجربه، یعنی از سرویس اطلاعاتی رژیم صدام حسین استفاده می‌کردند و از طرف دیگر، ستیزه‌جویان خارجی از کشورهای مختلف را برای این‌کار، استخدام می‌کردند.

داعش برای به‌دست گرفتن کنترل شهرهای بزرگ، به نهادهای مختلف دولتی نفوذ کرده و به آغاز جمع‌آوری اطلاعات می‌پرداخت. پس از این‌که داعش کنترل منطقه بزرگی را به‌دست می‌گرفت، به جمع‌آوری اطلاعات در مورد مناطق تحت کنترل عراق می‌پرداخت. رانندگان بومی تاکسی‌ها، به‌ویژه برای این‌کار مفید بودند؛ مخصوصا زمانی که مسافرت بین مناطق تحت کنترل داعش و نیروهای عراقی امکان‌پذیر بود. بسیاری از این رانندگان بعدا دستگیر شدند.

همزمان، داعش از غیر نظامیان قلمرو خویش نیز جاسوسی می‌کرد. به‌عنوان مثال، این گروه به استخدام کودکان مبادرت می‌کرد تا در خیابان‌ها، بازارها و حتی در میان عبور و مرورهای عمومی، به مکالمات گوش دهند. جاسوسان بزرگسال در دیگر مکان‌های عمومی فراوان بودند. یک عضو اطلاعاتی داعش می‌گوید: «من به مساجد می‌رفتم و بعد از نماز، در حالی‌که تظاهر به خواندن قرآن می‌کردم، به گفتگوی مردم گوش می‌کردم. من همچنین در آرایشگاه‌ها به نوبت می‌ایستادم و به حرف مردم گوش می‌دادم».

جاسوسی و ضد جاسوسی
در برخی موارد، داعش ظاهرا به نیروی دشمن نفوذ می‌کرد. همچنان‌که بعضی از اعضای پیشمرگ‌های کرد به ارسال اطلاعات به داعش متهم شدند. در سوریه نیز، داعش به گروه‌های مسلح غیر دولتی نفوذ کرده بود که همین اواخر، یک ستیزه‌جوی خارجی عضو هیئت تحریر الشام(النصره سابق) به‌عنوان عامل اطلاعاتی داعش شناسایی شد.

از سوی دیگر، داعش عملیات پیچیده ضد جاسوسی به راه انداخته بود که بر اساس آن، به دستگیری جاسوسان می‌پرداخت. نیروی امنیت داخلی داعش(امنیه) مسئول اصلی این عملیات ریشه‌کنی خائنین بود که از با تجربه‌ترین و سرسپرده‌ترین اعضای این گروه تشکیل شده و فرآیند گزینش سخت و دشواری داشت. به‌عنوان مثال، پیوستن ستیزه‌جویان از گروهی به گروه دیگر معمول بود، اما نیروهای امنیتی از میان افرادی انتخاب می‌شد که هرگز برای گروهی غیر از داعش جنگ نکرده بودند.

از آنجایی که داعش از نفوذ به سازمان خود بیمناک بود، این گروه برای کنترل اعضای خود، پیوسته از عوامل اطلاعاتی مخفی استفاده می‌کرد. این نظارت برای ستیزه‌جویان خارجی، حتی پیش از ورود آن‌ها به سوریه آغاز می‌شد. یک ستیزه‌جوی خارجی سابق می‌گوید: «همه همیشه در معرض تهدید جاسوسی بودند.» وی می‌افزاید که هر نوع بحثی حتی با دوست هم قبیله‌ای نیز غیر ممکن بود؛ زیرا جاسوسان امنیه مکالمات را ضبط می‌کردند. هر کسی که به جاسوسی متهم می‌شد، داعش وی را به زندان امنیت داخلی می‌فرستاد و در آنجا وی را چنان شکنجه می‌کردند که نه می‌توانست راه برود و نه غذا بخورد. اکثر متهمان به جاسوسی، اعدام می‌شدند و اعدام زندانیان بومی معمولا در ملا عام انجام می‌شد تا مایه عبرت دیگران باشد. ستیزه‌جویان خارجی غالبا قبل از اعدام، به اقرار جرم مجبور می‌شدند و فیلم اقرار آن‌ها برای اهداف بین‌المللی پخش می‌شد.

یقینا این فعالیت‌ها در درون داعش نیز بحث برانگیز بود و برخی از ستیزه‌جویان به دلایل قبیله‌ای، از همکاری با امنیه امتناع می‌کردند. نیروی امنیه گاهی به جذب محافظان شخصی مقامات ارشد این گروه می‌پرداخت؛ اما بسیاری از آن‌ها حاضر به جاسوسی از فردی نمی‌شدند که قرار است از وی محافظت کنند. برخی از ستیزه‌جویان عادی در مخالفت خود اصرار داشتند و در چند مورد به عوامل اطلاعاتی داعش حمله کرده بودند. این مخالفت‌ها گاهی تشدید می‌شد و حتی برخی واحدهای داعش به زندان‌های امنیه حمله می‌کردند. به‌عنوان مثال، در سال 2015، هنگامی که امنیه یک دختر 16 ساله قزاقستانی را بازداشت کرد، پدر وی که عضو واحد تهاجمی داعش بود، ده نفر از ستیزه‌جویان را دور خود جمع کرده و با سلاح سنگین به این زندان رفته و خواستار آزادی دخترش شد. نگهبانان زندان امنیه از ترس جان خود، دختر وی را آزاد کردند؛ اما بعدا همه کسانی که در این حمله شرکت کرده بودند، بازداشت شده یا ناپدید شدند.

اگر چه این نظارت پیچیده داخلی باعث دوام داعش شد، اما به بی‌اعتمادی در این سازمان و رهبران آن دامن زد که به جنگ داخلی و نابودی داعش منجر شد.

هنوز ادامه دارد
در عراق، جنگ مسلحانه پایان یافته است؛ اما جنگ اطلاعات هنوز ادامه دارد. از همه مهمتر، بسیاری از اعضای با تجربه و سرسپرده امنیه توانستند در زمان سقوط داعش فرار کنند. اعضای امنیه در مقایسه با ستیزه‌جویان داعش از آزادی تحرک نسبی برخوردار بودند. از این‌رو، هنگامی که عملیات عراق در موصل آغاز شد، بسیاری از این عوامل به سرزمین‌های آزاد شده نقل مکان کرده و از آنجا آخرین اطلاعات در مورد تحرکات نیروهای عراقی را در اختیار داعش می‌گذاشتند. حتی الان نیز حضور آن‌ها برای غیر نظامیان محلی پوشیده نیست. در ابتدا مردان مناطق آزاد شده از اصلاح ریش‌های خود خودداری کرده و بیم آن داشتند که امنیه مخفی داعش، کسانی را که سیاست‌های داعش در پوشش و ظاهر را زیر پا بگذارد، تحت نظر دارند. به گفته یک عضو ارشد امنیه که فعلا مخفی شده است، حدود 1500 عضو داعش در موصل مستقر بوده و آماده‌اند تا دست به سلاح ببرند.

با این‌حال، معلوم نیست که داعش بتواند بار دیگر بر نهادهای اجرای قانون نفوذ کند. نیروی بسیج قبایل(TMF) عراق که غالبا متشکل از گروه‌های سنی است، جایگزین نیروهای غیر بومی شیعه(PMU) شده و مسئولیت امنیت بسیاری از مناطق را بر عهده گرفته است. اگر چه افسران نیروی بسیج قبایل بیشتر از نیروهای غیر بومی شیعه قابل اعتماد هستند، اما برخی از غیر نظامیان(و دیگر گروه‌های مسلح) از نفوذ داعش به نیروی بسیج قبایل بیمناک هستند و نگرانی آن‌ها احتمالا درست است. نیروی بسیج قبایل، سال گذشته یک عنصر داعش را در مرحله آموزشی شناسایی و دستگیر کرد.

به گفته فیصل جبار، فرمانده یکی از گروه‌های نیروی بسیج قبایل در غرب موصل، «این خطرها کاملا واقعی است؛ اما ما نهایت تلاش خود را انجام می‌دهیم تا این خطرها کاهش یابد. به‌عنوان مثال، برای پیوستن به گروه ما، شخص باید تحت سیطره داعش در موصل قرار نگرفته باشد، توصیه‌نامه اجتماعی داشته باشد و نام وی هم در نهادهای امنیتی کردستان و بغداد بررسی می‌شود». با این وجود، همه گروه‌ها این قدر دقیق نیستند، به‌خصوص در گروه‌هایی که پیدا کردن داوطلب با صلاحیت، دشوار است.

نابودی عوامل اطلاعاتی داعش، مستلزم آن است که نیروهای عراقی اعتماد مردم محل را جلب کرده و همکاری اطلاعاتی بین گروه‌های مختلف مسلح و کشورها را افزایش دهند. اگر گروه مسلح مستقر در یک شهر، به لحاظ اطلاعاتی همکاری کند، دستگیری عوامل اطلاعاتی داعش دشوار نخواهد بود و این تنها مشکل عراق نیست.

خارجی‌های عضو امنیه(و به‌ویژه رهبران آن) به احتمال زیاد جزو فراریان از عراق و سوریه به جاهای دیگر، از جمله اروپا، هستند. بعضی‌ها هنوز برای امنیه کار می‌کنند و در نتیجه، می‌توانند فعالیت داعش را در مکان‌های جدید از سر گیرند.
 
* شورای راهبردی روابط خارجی
کد مطلب: 82322
نام شما

آدرس ايميل شما

این افراد در شب یلدا هندوانه نخورند!
چرا خودروی صفر نخریم؟ اثر خودروی صفر بر سلامتی
ایرانی‌ها در تلگرام چگونه رفتار می‌کنند